Terug naar wat werkelijk verschijnt

Er gebeurt iets.

Iemand zegt iets tegen je.
Een afspraak wordt afgezegd.
Je ontvangt een bericht.
Je lichaam voelt anders dan gisteren.
Iemand reageert niet zoals je had verwacht.

Vrijwel onmiddellijk ontstaat er een verhaal.

Hij neemt mij niet serieus.
Dit had niet mogen gebeuren.
Er gaat iets mis.
Het zal wel weer hetzelfde aflopen.
Zo ben ik nu eenmaal.

Meestal merken we nauwelijks dat we een verhaal hebben toegevoegd. De gebeurtenis en onze uitleg lijken één geheel te vormen. We reageren daardoor niet alleen op wat er gebeurt, maar ook op wat wij denken dat het betekent.

Eén stap terug brengt je terug naar het begin.

Niet naar gisteren.
Niet naar een verklaring.
Niet naar de vraag wie er gelijk heeft.
Terug naar wat verschijnt voordat je denkt het al te kennen.

Twee eenvoudige vragen

Eén stap terug begint met twee vragen:

Wat verschijnt?

Wat voeg ik daaraan toe?

Stel dat iemand niet reageert op een bericht.

Wat verschijnt?

Ik heb een bericht verstuurd en nog geen antwoord ontvangen.

Wat voeg je daaraan toe?

Hij negeert mij.
Ik heb vast iets verkeerd gedaan.
Hij vindt mij niet belangrijk.
Dit gebeurt mij altijd.

Het eerste beschrijft de aanleiding. Het tweede bestaat uit verwachtingen, herinneringen, conclusies en betekenissen.
Het verhaal hoeft niet onwaar of verkeerd te zijn. Misschien blijkt later inderdaad dat iemand je bewust negeerde. Maar op dit moment verschijnt alleen het uitblijven van een antwoord. De rest heb je eraan toegevoegd. Dat onderscheid schept ruimte.

Je hoeft je verhaal niet te bestrijden

Eén stap terug betekent niet dat je moet stoppen met denken. Het verhaal heeft een functie. Het helpt je gebeurtenissen te herkennen, verbanden te leggen, beslissingen te nemen en met anderen te communiceren. Het probleem begint wanneer je niet meer ziet dát het een verhaal is.

Dan verandert: Ik heb nog geen antwoord ontvangen

ongemerkt in: Hij neemt mij niet serieus.

Een mogelijke uitleg krijgt de kracht van een vaststaand feit. Vanuit die zekerheid kunnen boosheid, angst, verdriet en conflict ontstaan. Je hoeft het verhaal niet te verwijderen. Je hoeft het alleen even los te laten. Je kijkt nogmaals.
Wat verscheen er werkelijk?
Wat maakte je ervan?
En wat weet je op dit moment nog niet?

Waarom die ene stap zo moeilijk kan zijn

Een verhaal geeft houvast. Wanneer je zegt wat iets ‘is’, lijkt het duidelijk. Je weet wie de ander is, wat de gebeurtenis betekent en wat er waarschijnlijk zal volgen. Ook je beeld van jezelf krijgt vaste contouren:

Zo ben ik.
Dat kan ik niet.
Ik reageer altijd zo.
Dit past bij mij.

Eén stap terug opent dat kader. Je laat tijdelijk los wat je dacht te weten. Dat kan onzeker voelen. Het vertrouwde verhaal bood bescherming, zelfs wanneer dat verhaal je beperkte of pijn deed. Je wist tenminste waar je aan toe was. Maar juist in die opening kan iets nieuws verschijnen.

De ander kan anders blijken dan je dacht. De situatie kan veranderen. Je reactie hoeft zich niet te herhalen. Je hoeft vandaag niet volledig te passen bij het beeld dat gisteren ontstond. Wanneer je het verhaal niet onmiddellijk vastlegt, krijgt het leven ruimte om je te verrassen.

Eén stap terug bij emoties

Ook bij een sterke emotie kun je teruggaan naar de aanleiding.
Vraag niet meteen:

Waarom ben ik zo boos?
Wat zegt deze angst over mij?
Hoe kom ik van dit gevoel af?

Vraag eerst:

Wat gebeurde er?

Probeer de gebeurtenis zo eenvoudig mogelijk te beschrijven, zonder conclusie, oordeel of verklaring.

Bijvoorbeeld:

Niet: Zij respecteert mij niet.

Maar: Zij onderbrak mij terwijl ik sprak.

Niet: Mijn toekomst stort in.

Maar: Ik ontving vandaag een afwijzing.

Niet: Mijn lichaam laat mij in de steek.

Maar: Ik voel sinds vanochtend pijn in mijn knie.

Daarna kun je onderzoeken wat je eraan toevoegt. Niet om jezelf te corrigeren, maar om te herkennen waar de gebeurtenis overgaat in jouw verhaal. De emotie mag blijven. Eén stap terug is geen manier om gevoelens weg te drukken. De beweging helpt je zien waarop je reageert: op de gebeurtenis, op je verwachting, op een herinnering of op de betekenis die je eraan hebt gegeven.

Eén stap terug bij stress

Veel stress ontstaat al voordat de gebeurtenis plaatsvindt.

Je denkt aan het gesprek van morgen.
Je stelt je voor wat er mis kan gaan.
Je herhaalt een eerdere ervaring.
Je probeert alvast te bepalen hoe alles moet verlopen.

Ga één stap terug.
Wat verschijnt er nu?

Misschien zit je op een stoel. Je leest een bericht. Je voelt spanning in je buik. Het gesprek van morgen verschijnt nu alleen als gedachte, verwachting en lichamelijke reactie. Dat maakt de afspraak niet onbelangrijk. Je hoeft niets te ontkennen of te negeren. Je keert alleen terug naar wat er op dit moment werkelijk verschijnt. Daar kan je handelen.

Eén stap terug in een conflict

In een conflict raken verhalen snel met elkaar verwikkeld. Jij denkt te weten waarom de ander iets deed.
De ander denkt te weten wat jij bedoelde. Beiden reageren vervolgens op aannames die als feiten worden uitgesproken.
Je kan het gesprek openen met drie vragen:

1. Wat gebeurde er concreet?
2. Wat betekende dat voor mij?
3. Wat wilde ik dat er zou gebeuren?

Bijvoorbeeld: Je liep weg terwijl ik nog sprak. Ik maakte daarvan dat je niet naar mij wilde luisteren. Ik wilde dat je bleef en mij liet uitspreken.
Daarmee ontken je jouw ervaring niet. Je maakt zichtbaar hoe zij werd opgebouwd. De gebeurtenis, jouw betekenis en jouw verlangen hoeven niet langer als één onbetwistbare werkelijkheid tegenover de ander te staan.
Dat geeft ruimte voor ontmoeting.

Probeer het zelf

Kies vandaag één gebeurtenis die een duidelijke reactie bij je opriep.

Schrijf eerst op:

1. Wat gebeurde er?

Beschrijf alleen wat waarneembaar verscheen.

2. Wat voegde ik eraan toe?

Noteer je verklaring, conclusie, herinnering, verwachting of oordeel.

3. Wat wilde ik?

Wat moest er volgens jou gebeuren? Wat mocht juist niet gebeuren?

4. Wat verschijnt wanneer ik het verhaal even loslaat?

Kijk opnieuw, zonder onmiddellijk een betere uitleg te bedenken. Je hoeft niets op te lossen. Alleen het verschil herkennen kan al beweging brengen.

Niet: zo is het

Eén stap terug geeft geen nieuwe waarheid die je moet aannemen. De beweging nodigt je uit om minder snel te besluiten dat je al weet wat iets is.

Niet: Zo is het.

Maar: Dit verschijnt. Dit voeg ik eraan toe. En misschien heb ik nog niet alles gezien.

Daar begint helderheid. Niet doordat je voortaan zonder verhalen leeft, maar doordat je verhalen kunt gebruiken zonder er volledig in opgesloten te raken.

Leg niets vast.
Ga ervan uit dat niets ‘is’.
En verbaas je over wat verschijnt.

Reis naar Helderheid

Eén stap terug vormt de praktische beweging door de boekenreeks Reis naar Helderheid van Rob Vellekoop.
De boeken onderzoeken onder meer:

• hoe gebeurtenissen en verhalen samen een ervaring vormen;
• hoe bewustzijn verschijnt;
• hoe het beeld van een afzonderlijke bestuurder ontstaat;
• hoe tijd en identiteit uit samenhang tussen ervaringen voortkomen;
• hoe je verhalen kunt gebruiken zonder ze voor de werkelijkheid zelf te houden.

De serie vraagt je niet om iets nieuws te geloven. Zij nodigt je uit om zelf te kijken.

Ontdek Reis naar Helderheid

Blijf op de hoogte

Ontvang eenmaal per maand nieuwe artikelen, oefeningen en nieuws over de boekenreeks Reis naar Helderheid.

Geen stroom aan berichten, maar één zorgvuldig samengestelde nieuwsbrief over helder kijken, één stap terug en een leven dat je kan blijven verrassen.

Ontvang de maandelijkse nieuwsbrief