Veel mensen ervaren stress alsof iets hen overkomt. Er is te veel werk. Te weinig tijd. Een moeilijke afspraak. Een gesprek dat eraan komt. Een rekening. Een deadline. De spanning voelt echt. En vaak is ze dat ook. Maar kijk eens zorgvuldig naar een merkwaardig verschijnsel: veel stress ontstaat al voordat er daadwerkelijk iets gebeurt.

Niet tijdens het gesprek.
Niet tijdens de afspraak.
Niet tijdens de gebeurtenis zelf.

Maar ervoor.

Soms uren ervoor.
Soms dagen.
Soms weken.

Een vergadering op vrijdag kan al op maandag spanning oproepen. Een reis van volgende maand kan nu al onrust veroorzaken. Een mogelijk probleem dat nooit plaatsvindt kan vandaag al lichamelijk voelbaar zijn. Dat is opmerkelijk. Want wat wordt er op dat moment direct ervaren?

Misschien:

• een stoel
• ademhaling
• geluid
• licht
• lezen
• gedachten
• een gevoel in de buik

En toch lijkt de ervaring zich tegelijk ergens anders te bevinden. Bij een toekomstig moment. Bij een situatie die nog niet verschenen is. Er ontstaat een soort mentale verplaatsing. Alsof ervaring vooruitloopt. Dat gebeurt zo automatisch dat het nauwelijks opvalt. Gedachten beginnen mogelijkheden te onderzoeken:

Wat als het misgaat?

Wat als ik iets vergeet?

Wat als het tegenvalt?

Wat als ik niet goed genoeg reageer?

Wat als…

En ieder scenario roept alweer een volgend scenario op. Op zichzelf is daar niets vreemds aan. Het vermogen om vooruit te denken is praktisch. Daardoor worden afspraken gemaakt.
Treinen gehaald. Plannen uitgevoerd.

Maar dezelfde beweging kan ook iets anders doen:

Ze kan een ervaring oproepen die al volledig werkelijk voelt — nog voordat de gebeurtenis verschijnt. Daardoor ontstaat een merkwaardige situatie.

Het lichaam bevindt zich hier, maar een deel van de ervaring bevindt zich ergens anders.

Bij een voorstelling.
Bij een verwachting.
Bij een toekomstig beeld.

Misschien is dat een belangrijk verschil. Niet alle stress ontstaat door omstandigheden. Soms ontstaat stress doordat gedachten zich voortdurend bewegen naar iets dat nog niet direct ervaren wordt.

Dat betekent niet dat problemen niet bestaan. Of dat voorbereiding onzin is. Sommige situaties zijn moeilijk. Sommige zorgen zijn begrijpelijk. Misschien ontstaat een deel van de druk niet alleen door wat gebeurt, maar door de voortdurende beweging naar wat nog zou kunnen gebeuren.

Dat is geen fout, evenmin persoonlijke zwakte.
Misschien is het simpelweg een manier waarop ervaring zich beweegt. En daar ontstaat daar een interessante vraag:

Hoeveel spanning in het leven komt werkelijk voort uit wat nu gebeurt — en hoeveel uit ervaringen die zich al afspelen vóór de gebeurtenis zelf?

Misschien leven veel mensen niet alleen in gebeurtenissen, maar leven zij vooral in verwachtingen van gebeurtenissen.

Rob Vellekoop, 17 mei 2026

Uit de reeks Reis naar Helderheid – Een nieuwe kijk op leven