Hier verschijnt een opmerkelijke paradox. De mens gelooft dat hij de wereld vormgeeft, terwijl hij tegelijkertijd niet weet wat de volgende seconde zal brengen. Het geloof in maakbaarheid rust op een controle die nergens volledig aanwezig. De moderne mens gelooft in maakbaarheid. Wij maken plannen. Wij stellen doelen. Wij ontwerpen onze toekomst. Wij bouwen huizen, bedrijven, steden en beschavingen. Daardoor ontstaat gemakkelijk de indruk dat wij het leven beheersen. Dat wij de wereld vormen zoals een pottenbakker klei vormt, maar achter deze overtuiging schuilt een merkwaardige vraag:

als wij werkelijk sturen, waarom weten wij dan niet wat er zometeen gebeurt?

Niemand weet wat het volgende moment zal brengen. Niet morgen. Niet over een uur. Niet over een minuut. Zelfs de volgende gedachte verschijnt onverwacht. Zij verschijnt eenvoudig. Net zoals een geluid verschijnt. Of een herinnering. Of een emotie.

Toch blijven wij spreken alsof wij het verloop van ons leven bepalen. Wij verwarren invloed met controle.

De tuinman

Misschien lijkt de mens minder op een pottenbakker dan op een tuinman. Een pottenbakker bepaalt de vorm van de klei. Een tuinman niet. Hij kan zaaien. Water geven. Onkruid verwijderen. Maar hij bepaalt niet wanneer de regen valt. Ook niet welke insecten verschijnen. Niet hoe iedere plant exact groeit. De tuin ontstaat uit een samenspel van ontelbare bewegingen.

Zo lijkt ook het leven te functioneren. Wij nemen deel. Wij beïnvloeden.

Maar sturen?
Dat is een veel grotere claim.

Resonantie in plaats van beheersing

De trommel bepaalt niet welke resonantie ontstaat. De klok bepaalt niet hoe lang haar toon blijft klinken. De radio maakt de muziek niet. Zij maken iets hoorbaar dat verschijnt door afstemming en beweging.

Misschien geldt hetzelfde voor de mens. Ook onze plannen verschijnen. Evenals onze verlangens. Onze keuzes verschijnen.

Maar zij verschijnen binnen een oneindig netwerk van andere bewegingen. Het geheel beweegt voortdurend. En wij bewegen mee.

De illusie van controle

Het gevoel van controle ontstaat vaak achteraf. Eerst gebeurt iets. Daarna verschijnt een verklaring.

“Ik heb dit veroorzaakt.”

“Ik heb hiervoor gekozen.”

“Ik heb dit gerealiseerd.”

Soms klopt dat gedeeltelijk. Maar even vaak worden de duizenden omstandigheden vergeten die eveneens nodig waren. De mensen die meewerkten. De toevallige ontmoetingen. De gezondheid van het lichaam. De weersomstandigheden. De geschiedenis die eraan voorafging. De ontelbare resonanties die samenkwamen. Het resultaat wordt zichtbaar.

Het netwerk dat het mogelijk maakte verdwijnt uit beeld.

Een andere vorm van vrijheid

Voor veel mensen klinkt dit alsof vrijheid verdwijnt. Misschien gebeurt juist het tegenovergestelde. Wanneer de illusie van totale controle wegvalt, hoeft het leven niet langer voortdurend bestuurd te worden. Dan verschuift de aandacht.

• Van beheersen naar deelnemen.
• Van controleren naar afstemmen.
• Van forceren naar herkennen.

Zoals een surfer de oceaan niet bestuurt, maar wel leert meebewegen met de golf.

Wat verschijnt, verschijnt

• De mens kan steden bouwen.
• Boeken schrijven.
• Liefhebben.
• Creëren.
• Ontdekken.

Dat alles gebeurt, maar geen mens kan bepalen wat het volgende moment precies zal zijn.

Dat moment verschijnt. Zoals de volgende gedachte verschijnt. Zoals de volgende ademhaling verschijnt. Zoals de volgende resonantie verschijnt.

Misschien is de wereld daarom minder maakbaar dan wij denken. Niet omdat wij machteloos zijn, maar omdat wij onderdeel zijn van dezelfde beweging die wij proberen te beheersen.

Wij staan niet buiten de stroom.
Wij zijn een golf in de stroom.

En een golf kan veel bewegen.
Maar zij bestuurt de rivier niet. 

Uit: De mens als interface
Boek 3 van de serie Reis naar Helderheid