Een van de fascinerendste onderdelen van de serie Reis naar Helderheid vind ik het thema tijd. We laten ons leven grotendeels beheersen, sturen en controleren door tijd. Tijd gaat te hard, te traag, sneller, langzamer of we hebben opeens er niet genoeg van. Als we tijd terugbrengen tot ervaren kan het helder worden.
Vergelijken
Tijdens het schrijven merkte ik dat mijn aandacht steeds minder naar tijd zelf ging en steeds meer naar het ervaren ervan. Wanneer ik een wandeling maakte door het bos, verscheen er geen uur. Geen minuut. Geen tijdlijn.
Er verscheen alleen geluid van vogels.
Wind door bladeren.
Een gedachte.
Een herinnering.
Een gevoel van honger.
En daarna iets anders.
Pas wanneer ik begon te vergelijken, te plannen of te herinneren, verscheen tijd weer. Dan ontstond er een verhaal over eerder en later. Over wat nog moest gebeuren. Over wat al voorbij was.
Langzaam begon ik me af te vragen of tijd misschien minder een eigenschap van het leven is en meer een manier waarop ervaringen worden gelezen.
Niet omdat tijd onwerkelijk zou zijn. Maar omdat zij wellicht verschijnt als interpretatie van ervaring en niet als de drager ervan.
Helder
Bij het werken aan ‘Tijd als ervaring’ keerde bij mij steeds hetzelfde gevoel terug. Alsof iets helder is, maar zich niet laat overbrengen. Zinnen worden gevormd, gedachten zorgvuldig gekozen en toch blijft er iets achter. Niet omdat het ontbreekt, maar omdat het niet meekomt in wat gezegd wordt. Dat kan voelen als falen. Alsof de boodschap niet aankomt en de lezer net niet bereikt wordt.
Maar gaandeweg werd iets anders zichtbaar. Misschien is dat wat niet aankomt, precies waar dit boek naar wijst.
Wanneer woorden gelezen worden, lijkt er vanzelf een lijn te ontstaan. Een volgorde. Een gevoel van beweging van het ene naar het andere. En daarin verdwijnt wat hier wordt aangeraakt. Niet omdat het er niet is, maar omdat het niet als lijn verschijnt.
Wat niet aankomt, wordt misschien wel gelezen, maar op een manier die het direct weer opneemt in wat al vertrouwd is.
En juist dat gebeurt ook met tijd.
Tijd lijkt vanzelfsprekend.
Alsof ze er altijd al was.
Alsof ervaring zich uitstrekt.
Maar mogelijkerwijs wordt die uitgestrektheid telkens opnieuw gelezen.
En misschien gebeurt dat ook hier.
Waarschijnlijk lees je deze woorden en ontstaat er een gevoel van verloop. Van begin en vervolg, van iets dat zich opbouwt.
En mogelijk zie je tegelijkertijd dat die opbouw niet in de woorden zelf ligt, maar in hoe ze gelezen worden.
Als dat zo is, dan is er niets misgegaan.
Dan is er niets verloren in de overdracht.
Dan gebeurt precies wat hier wordt aangewezen.
Niet als uitleg, maar als ervaring.
En als dat niet direct zo wordt herkend, dan is ook dat geen probleem. Het hoeft niet begrepen te worden, ook niet vastgehouden te worden.
Het kan gelezen worden, zoals het verschijnt.
En misschien, heel even, zonder dat er iets wordt toegevoegd.
Verlichting
Wat mij daarbij het meest verraste, was dat er niets bijzonders gebeurde. Er verscheen geen verlichting. Geen groot inzicht. Geen plotseling verdwijnen van tijd.
Integendeel.
Klokken bleven klokken.
Agenda’s bleven agenda’s.
Treinen vertrokken nog steeds op een bepaald uur.
Alleen de vanzelfsprekendheid van tijd begon te verschuiven. Alsof zij niet langer de rivier was waarin het leven zich afspeelt, maar één van de manieren waarop wij de stroming beschrijven.
Misschien is dat de grootste ontdekking geweest. Niet dat tijd verdween, maar dat zij haar vanzelfsprekendheid verloor.
Sindsdien kijk ik anders naar haast. Anders naar wachten.
Anders naar herinneringen.
Anders naar plannen.
Niet omdat zij onbelangrijk zijn geworden, maar omdat zij niet langer bewijzen dat er een tijdlijn bestaat.
Zij zijn ervaringen.
En ervaringen verschijnen.
Bron: Tijd als ervaring (verschijnt in augustus 2026)
Onderdeel van de boekenserie Reis naar Helderheid
One response
Kennis van het Zelf, de open poort van de tijdruimteloosheid. Bewustzijn verandert niet maar wat er in verschijnt. Alles in jezelf te ontdekken gedurende je reis door de tijd. Een geweldig avontuur.