Iedereen kent de uitdrukking: ‘iemand een verhaal op de mouw spelden.’ Meestal bedoelen we daarmee dat iemand iets vertelt wat niet klopt. Een verzinsel. Een misleiding. Maar wat gebeurt er wanneer we die uitdrukking eens omdraaien? Wat als wij voortdurend verhalen op onze ‘eigen’ mouw spelden? Niet af en toe. Niet alleen wanneer we ons vergissen, maar vrijwel de hele dag?

Het verhaal van mij

Vanaf jonge leeftijd verzamelen we verhalen.

• Ik ben slim.
• Ik ben onzeker.
• Ik ben gevoelig.
• Ik ben succesvol.
• Ik ben een mislukkeling.
• Ik ben spiritueel.
• Ik ben slachtoffer.
• Ik ben redder.

Sommige verhalen voelen prettig, andere voelen zwaar. Maar ze hebben iets gemeen. Ze bestaan uit interpretaties van ervaringen. Er verschijnt een ervaring. Daarna verschijnt een uitleg. En vervolgens ontstaat een verhaal. Na verloop van tijd wordt dat verhaal zo vertrouwd dat het voelt alsof het waar is. Alsof het beschrijft wie wij werkelijk zijn.

De mens als verhalenverteller

In ‘De mens als interface’ verschijnt een andere mogelijkheid. Mogelijk is een mens geen vaste identiteit die ervaringen heeft. Misschien is een mens een interface waarin ervaringen verschijnen, herkenbaar worden en weer verdwijnen. Wanneer dat zichtbaar wordt, ontstaat een interessante vraag:

Hoort dit verhaal werkelijk ergens bij? Of verschijnt hier slechts een verhaal?

Dat lijkt een klein verschil, maar het verandert alles.

Het verhaal van gisteren

Iemand bekritiseert je. Er verschijnt een onaangename ervaring. Vervolgens kan het verhaal verschijnen:

“Ze respecteren mij niet.”

Of:

“Mensen waarderen mij nooit.”

Of:

“Ik moet harder mijn best doen.”

Het verhaal voelt logisch, mogelijkerwijs zelfs onvermijdelijk. Maar waar bestaat het uit? Uit ervaringen? Of uit interpretaties van ervaringen? Wanneer je goed kijkt, blijkt de kritiek rechtstreeks ervaren te worden. Maar het grotere verhaal verschijnt pas daarna. Het wordt toegevoegd. Zoals een verteller commentaar geeft bij een film.

Verhalen geven houvast

Dat is niet verkeerd, want verhalen zijn nuttig. Ze helpen ons communiceren. Ze maken plannen mogelijk, verbinden gebeurtenissen, geven richting. Het probleem ontstaat pas wanneer een verhaal wordt aangezien voor werkelijkheid. Dan verdedigen we het. We kunnen ons er zelfs mee gaan identitficeren.

Dan lijden we eronder. Dan proberen we het in stand te houden. Niet omdat het waar is, maar omdat het vertrouwd is. Omdat het bij ons hoort.

Bij dit artikel hoort een korte video uit de serie Reis naar Helderheid.

Een merkwaardige ontdekking

Toen ik steeds meer aandacht begon te geven aan afzonderlijke ervaringen, viel mij iets op. Veel van wat ik over mezelf dacht, bleek voornamelijk uit verhalen te bestaan.

• Het verhaal van mijn verleden.
• Het verhaal van mijn toekomst.
• Het verhaal van succes.
• Het verhaal van falen.
• Het verhaal van wie ik dacht te zijn.

Geen van die verhalen bleek volledig onwaar, maar geen ervan bleek ook volledig waar. Ze waren beschrijvingen. Geen bezit. Geen identiteit. Geen centrum.

Slechts verhalen die verschenen.

Wat blijft er over?

Dat is vaak het moment waarop weerstand ontstaat, want als het verhaal wegvalt, wat blijft er dan nog over? Geen vaste identiteit. Geen definitie. Geen sluitende verklaring.

Alleen dit.

Deze ervaring.

Dit moment van herkennen.

Dit verschijnen.

Voor sommigen voelt dat als verlies. Voor anderen als bevrijding.

Durf jij?

Waarschijnlijk is de belangrijkste vraag niet of een verhaal waar is. Misschien is de belangrijkste vraag:

‘Durf ik het los te laten?’

Niet omdat het fout is. Niet omdat het bestreden moet worden, maar omdat ik wil zien wat er overblijft zonder het verhaal. Daar begint een bijzondere vorm van helderheid. Niet de helderheid van nieuwe antwoorden. Maar de helderheid die ontstaat wanneer verhalen even mogen rusten. En misschien ontdek je dan iets onverwachts. Dat de meeste verhalen die je ooit op je eigen mouw hebt gespeld, nooit werkelijk van jou waren.

Ze verschenen.

Ze werden geloofd.

En ze verdwenen weer.

Net als alle andere ervaringen.

Uit: De mens als interface
Boek 3 van de serie Reis naar Helderheid