Steeds vaker hoor je dezelfde zorg. “Straks neemt kunstmatige intelligentie de leiding over.” Het klinkt als een nieuwe dreiging. Maar misschien raakt deze discussie een veel oudere aanname. Namelijk dat er überhaupt iemand de leiding heeft. We spreken gemakkelijk over controle. Over het sturen van ons leven. Over vrije wil. Over het nemen van beslissingen. En nu vragen we ons af of AI die rol zal overnemen.

Leiding

Maar wat gebeurt er wanneer we eerst een andere vraag stellen?

“Wie heeft die leiding eigenlijk ooit gehad?”

Binnen de serie *Reis naar Helderheid* verschuift de aandacht stap voor stap. Niet naar nieuwe overtuigingen, maar naar wat daadwerkelijk verschijnt.
Er verschijnt een gebeurtenis. Er verschijnt een ervaring. Daarna verschijnt een gedachte. Misschien een emotie. Mogelijk een besluit. Misschien het gevoel:

“Ik heb hiervoor gekozen.”

Dat gevoel is op zichzelf een ervaring. Net als het gevoel dat iemand anders de controle heeft. Of dat AI straks de controle krijgt.

Centrum

Misschien is de bestuurder nooit gevonden. Alleen het verhaal over een bestuurder. Dat klinkt misschien vreemd. Toch herkennen we het voortdurend.
Een gedachte verschijnt. Even later zeggen we:

“Ik heb die gedachte bedacht.”

Een emotie verschijnt. Even later zeggen we:

“Ik voel dit.”

Een beslissing verschijnt. Daarna ontstaat het verhaal:

“Ik heb besloten.”

Steeds lijkt het centrum iets later te verschijnen dan de ervaring zelf. Dat betekent niet dat AI onbelangrijk is. Integendeel. AI zal onze samenleving veranderen. Werk verandert. Onderwijs verandert, evenals communicatie. Misschien zelfs de manier waarop we leren en creëren. Dat zijn belangrijke ontwikkelingen. Maar ze beantwoorden nog niet de vraag wie de leiding heeft.

Verhaal

Mogelijkerwijs ontstaat de grootste rust wanneer we ontdekken dat de zoektocht naar een bestuurder zelf onderdeel is van het verhaal. Dan hoeft AI niets van ons over te nemen. Omdat er niets is dat overgenomen kan worden.

Er verschijnen bewegingen. Er verschijnen ervaringen. Sommige noemen we mens. Andere noemen we kunstmatige intelligentie. We geven ze namen, functies en verhalen.

Maar misschien begint helderheid precies op het moment dat we ons afvragen:

Waar is de bestuurder, los van het verhaal dat over hem verteld wordt?

Dat is geen antwoord. Het is een uitnodiging om opnieuw te kijken.

Uit: De mens als interface
Boek 3 van de serie Reis naar Helderheid