Er moet iets met mij aan de hand zijn.

Misschien ben ik beschadigd door mijn jeugd.
Misschien draag ik oude pijn mee.
Misschien heb ik een trauma dat nog verwerkt moet worden.
Misschien saboteer ik mezelf.
Misschien moet ik eerst leren van mezelf te houden.
Misschien moet ik mijn innerlijke kind helen.

Het zijn verschillende verklaringen, afkomstig uit verschillende manieren van kijken. Ze kunnen waardevol zijn. Ze kunnen helpen ervaringen te begrijpen en verbanden zichtbaar te maken. Maar er kan ongemerkt nog iets anders gebeuren. Een verklaring van wat je hebt meegemaakt kan gaan bepalen hoe je kijkt naar wat je nog zult meemaken.

En precies daar begint mijn vraag: Waarom moeten we geheeld worden?

Dit is het derde artikel uit een serie van zeven artikelen rond identiteit, zingeving, lijden, heling, dood en controle. Het tweede was Waarom moet het leven zin hebben? (2)

Er gebeurt iets

Iemand wijst je af. Je verliest iemand. Je wordt vernederd. Je krijgt niet wat je verlangt. Je wordt bang. Je voelt verdriet.
Vervolgens proberen we te begrijpen wat er gebeurde.
Waarom reageerde ik zo? Waarom raakt mij dit? Heb ik dit eerder meegemaakt? Wat zegt dit over mij?
Er verschijnen herinneringen, gedachten, emoties, verklaringen en verbanden.

Er ontstaat een verhaal. Met verhaal bedoel ik hier niet een sprookje, verzinsel of iets wat niet serieus genomen hoeft te worden. Integendeel. Een verhaal kan gebeurtenissen met elkaar verbinden en helpen begrijpen wat je hebt meegemaakt. Het interessante begint pas wanneer het verhaal niet alleen terugkijkt, maar ook vooruit gaat kijken.

Van gebeurtenis naar breiwerk

Je zou het kunnen vergelijken met breiwerk. De oorspronkelijke gebeurtenis is nog betrekkelijk eenvoudig: iemand zei iets.
Je voelt je geraakt. Je denkt: Hij respecteert mij niet.

Een eerdere gebeurtenis komt boven. Dit gebeurt mij vaker. Er ontstaat een verband: Waarschijnlijk laat ik over me heen lopen.
En misschien volgt: Dat komt doordat ik vroeger thuis nooit serieus werd genomen.
Zo worden ervaringen met elkaar verbonden.

Het breiwerk groeit. Daar hoeft niets mis mee te zijn. Misschien geeft het patroon zelfs een bijzonder goede beschrijving van wat je hebt meegemaakt. Maar vervolgens vindt een nieuwe gebeurtenis plaats. Iemand reageert kortaf. En onmiddellijk herken je het patroon: Zie je wel.

Nu doet het verhaal iets nieuws. Het beschrijft niet meer alleen wat eerder verscheen. Het helpt ook bepalen wat je in een nieuwe gebeurtenis herkent.

Wanneer het verhaal vooruit gaat kijken

Daar ligt voor mij het werkelijke probleem niet bij het verhaal zelf. Het probleem ontstaat wanneer we ons erin vastleggen.
Ik ben nu eenmaal onzeker.
Ik kan moeilijk vertrouwen.
Ik heb bindingsangst.
Ik ben beschadigd.
Ik moet eerst helen.

Wat begon als een mogelijke verklaring van eerdere ervaringen kan zo een verwachting worden over volgende ervaringen. Er ontstaat een kring:
Er gebeurt iets → er ontstaat een verhaal → het verhaal zegt iets over mij → vanuit dat verhaal kijk ik naar een volgende gebeurtenis → daarin herken ik opnieuw mijn verhaal.

Niet omdat het verhaal noodzakelijk onjuist is. Juist een overtuigend verhaal kan gemakkelijk worden meegenomen naar de volgende ervaring.
Het zegt niet alleen: Zo begrijp ik wat er gebeurde.
Het kan ongemerkt veranderen in: Zo is het.
En daarmee lijkt verder kijken niet meer nodig.

Eén stap terug

Reis naar Helderheid stelt daarom een eenvoudige beweging voor: één stap terug.
Niet om het verhaal weg te gooien. Niet om een psychologische verklaring te bestrijden. Niet om trauma te ontkennen. En evenmin om jezelf wijs te maken dat je voortaan positiever naar het leven moet kijken. Het verhaal mag blijven staan. Ga alleen terug naar de gebeurtenis die eraan voorafging.

Wat verscheen?
En vervolgens: Wat heb ik daaraan toegevoegd?

Maar daarmee zijn we er nog niet, want wanneer je opnieuw naar dezelfde gebeurtenis kijkt vanuit precies dezelfde uitgangspunten, zul je waarschijnlijk opnieuw hetzelfde herkennen. Eén stap terug vraagt daarom iets ongewoons: vrijheid van kijken.
Kan je even kijken zonder al te weten wat de gebeurtenis betekent? Niet om iets anders te móéten zien. Alleen om opnieuw te kijken.

Maar trauma dan?

Juist bij ingrijpende gebeurtenissen is dit onderscheid belangrijk.
Eén stap terug betekent niet: Stel je niet aan, het was maar een gebeurtenis.

Een gebeurtenis kan verschrikkelijk zijn. Angst kan verschijnen. Verdriet kan verschijnen. Lichamelijke spanning kan verschijnen. Herinneringen kunnen terugkeren. Ook veel later. Hulp kan daarbij waardevol zijn. Eén stap terug doet daar geen uitspraak over.
Het vraagt iets anders: Wat verscheen er?

Een herinnering? Angst? Spanning? Een gedachte? En welke betekenis verschijnt daarbij?
Ook de gedachte: ‘Dit heeft met mijn trauma te maken’ kan verschijnen. Die hoeft niet bestreden te worden. Maar ook daar hoeft het kijken niet noodzakelijk te eindigen.

Wat accepteren we eigenlijk?

Hier verschijnt nog een merkwaardig onderscheid. Stel dat je bent afgewezen. Dat is gebeurd. Je kunt bekijken wat verscheen en erkennen dat het plaatsvond.
Maar vervolgens kan verschijnen: Ik zal opnieuw worden afgewezen.

Dat is iets anders. Die gebeurtenis heeft nog niet plaatsgevonden. Toch kunnen we haar behandelen alsof zij al deel uitmaakt van onze geschiedenis.
We verwarren dan gemakkelijk twee dingen: accepteren wat verscheen
en alvast accepteren wat volgens ons verhaal nog zal verschijnen.

Maar hoe kun je een gebeurtenis accepteren die nog niet heeft plaatsgevonden? Misschien hoeft dat helemaal niet.

En heling?

Daarmee kunnen we terugkeren naar de oorspronkelijke vraag. Misschien helpt het begrip heling jou om ervaringen te begrijpen. Misschien heeft therapie je geholpen. Misschien herken je patronen uit je jeugd die nog steeds belangrijk voor je zijn. Niets daarvan hoeft weg.

De vraag is alleen: moet wat je daarover hebt ontdekt ook vastleggen wat je hierna kunt ervaren?
Wanneer je ervan uitgaat dat er iets in jou geheeld moet worden, kun je nieuwe ervaringen gemakkelijk vanuit dat uitgangspunt bekijken.

Je wordt boos: Daar zit blijkbaar nog iets.
Je voelt je onzeker: Dit moet ergens vandaan komen.
Een relatie loopt stuk: Ik ben kennelijk nog niet voldoende geheeld.

Zo kan zelfs heling een verhaal worden waarin iedere volgende ervaring opnieuw een plaats krijgt. Niet omdat heling onzin is, maar omdat ieder verhaal dat vooruit gaat kijken de ruimte kleiner kan maken voor iets wat nog niet in dat verhaal past.

Misschien hoeft de volgende ervaring nog nergens bij te passen

Daar ligt voor mij de uitnodiging. Je hoeft je geschiedenis niet te ontkennen. Je hoeft je verhaal niet af te breken. Je hoeft niet te beslissen dat er niets met je aan de hand is. Want ook dat zou alweer een conclusie zijn.

Je kunt veel eenvoudiger beginnen: Bekijk wat verscheen.

Verdriet verscheen. Angst verscheen. Een herinnering verscheen. Een verklaring verscheen. Misschien zelfs de gedachte: ‘Ik moet geheeld worden.’

Bekijk ook die. Maar laat vervolgens iets open. Wat hierna verschijnt, hoeft nog niet vast te liggen. Misschien verschijnt hetzelfde patroon opnieuw of iets anders. Misschien ontdek je iets wat je nog niet eerder had gezien. Of verandert er helemaal niets. Ook dat weten we niet.

En juist daarin zit de ruimte.

Bekijk wat verscheen.
Niet wat nog kan verschijnen.
En laat het leven je verrassen.

De praktische beweging ‘één stap terug’ vormt de kern van ‘Tijd als ervaring’