Wanneer iets vervelends gebeurt, willen we er meestal vanaf. We denken erover na. We proberen het te begrijpen. We zoeken verklaringen. We voeren gesprekken opnieuw in ons hoofd. We bedenken wat we hadden moeten zeggen of doen. En ondertussen maken we ons misschien zorgen over wat er nu gaat gebeuren. We noemen dat bezig zijn met wat er gebeurd is. Maar is dat werkelijk zo? Misschien gebeurt precies het tegenovergestelde. Mogelijk raken we steeds verder verwijderd van de gebeurtenis.

Wat gebeurde er eigenlijk?

Stel dat iemand iets onaardigs tegen je zegt. De gebeurtenis zelf kan heel eenvoudig zijn: Iemand zei tegen mij: ‘Ik vind dat je dit slecht hebt aangepakt.’

Dat is wat er gebeurde. Maar vrijwel onmiddellijk kan er van alles verschijnen: Hij respecteert me niet. Hij doet altijd zo tegen mij. Waarom laat ik dit iedere keer gebeuren? Ik had hem onmiddellijk van repliek moeten dienen. De volgende keer zal ik hem eens vertellen wat ik van hem vind. Misschien vinden anderen dat trouwens ook van mij.

Binnen enkele minuten kan de oorspronkelijke gebeurtenis nauwelijks nog zichtbaar zijn. Er is een ervaring omheen ontstaan. Een verhaal met verklaringen, emoties, herinneringen, verwachtingen, conclusies en misschien zelfs een oordeel over wie jij of de ander is. En vervolgens proberen we met dát geheel om te gaan.

De mist van de ervaring

Dit is een beweging die zo vanzelfsprekend verloopt dat we haar nauwelijks opmerken. Er gebeurt iets. Vrijwel onmiddellijk ervaren we wat er gebeurt. We herkennen, interpreteren, voelen, vergelijken en verbinden de gebeurtenis met eerdere ervaringen. Daar is op zichzelf niets verkeerd aan. Ervaring hoort bij leven.

Het probleem ontstaat wanneer we niet meer herkennen wat gebeurtenis was en wat daarna verscheen. De ervaring komt als mist rond de gebeurtenis te hangen. En na verloop van tijd zijn we vooral met de mist bezig. Dat zie je heel duidelijk bij piekeren. Piekeren lijkt op voortdurend terugkeren naar dezelfde gebeurtenis. Maar kijk eens nauwkeuriger. Meestal keren we helemaal niet terug naar de gebeurtenis.

We keren terug naar onze ervaring van de gebeurtenis.

• Naar wat het volgens ons betekende
• Naar wat de ander waarschijnlijk bedoelde
• Naar wat wij verkeerd deden
• Naar wat er had kunnen gebeuren
• Naar wat er morgen misschien zal gebeuren

De gebeurtenis zelf ligt inmiddels ergens achter al die gedachten verscholen.

Probeer eens iets anders

Wanneer iets vervelends gebeurt, kun je daarom iets verrassend eenvoudigs proberen: Blijf bij de gebeurtenis.

Niet bij wat de gebeurtenis betekent. Niet bij wat zij over jou zegt of bij wat er volgens jou achter zit. Niet bij wat er hierdoor morgen zou kunnen gebeuren, maar bij wat daadwerkelijk gebeurde.

Dat vraagt soms meer inspanning dan het lijkt. Want ons denken wil verder. Het wil begrijpen, oplossen, voorspellen en conclusies trekken. Het wil van een losse gebeurtenis een samenhangend verhaal maken.Blijven bij de gebeurtenis betekent niet dat je dat denken moet bestrijden.

Je kunt eenvoudig herkennen:

Dit gebeurde.
En dit voeg ik eraan toe.

Daar ontstaat ruimte.

Acceptatie wordt eenvoudiger

Dat onderscheid heeft een praktisch gevolg. Wanneer een gebeurtenis ons niet bevalt, proberen we vaak uiteindelijk onze ervaring ervan te accepteren. Maar die ervaring kan inmiddels enorm zijn geworden. Een afwijzing is niet langer een afwijzing. Zij is het bewijs geworden dat niemand ons waardeert. Een ruzie is niet langer een ruzie. Zij bewijst dat de relatie niet deugt. Een fout is niet langer een fout. Zij zegt iets over wie we zijn. Een lichamelijke klacht is niet langer alleen wat we op dat moment ervaren. Zij wordt verbonden met allerlei mogelijke gevolgen voor de toekomst.

Vervolgens proberen we dat hele bouwwerk te accepteren. Geen wonder dat dit moeilijk kan zijn. Ga terug naar de gebeurtenis en er kan iets anders verschijnen. Niet noodzakelijk iets prettigs. Een gebeurtenis kan pijnlijk, verdrietig, schokkend of teleurstellend zijn. Eén stap terug is geen truc om daar een aangenaam gevoel van te maken. Het geeft je alleen de mogelijkheid opnieuw te zien waarmee je eigenlijk te maken hebt.

Eén stap terug

Daar sluit één stap terug op aan.
Blijf je bij de gebeurtenis, dan hoef je misschien helemaal niet terug.
Maar merk je dat je inmiddels verdwaald bent geraakt in verklaringen, oordelen, herinneringen en verwachtingen, dan kun je één stap teruggaan. Niet om het juiste verhaal te vinden. Niet om het vorige verhaal door een positiever verhaal te vervangen, maar om opnieuw te bekijken wat verscheen.

Wat gebeurde er? En wat heb ik daar inmiddels aan toegevoegd? Dat teruggaan kan lastig zijn. Het vraagt dat je bereid bent een verhaal dat inmiddels heel overtuigend voelt even los te laten. Misschien had je gelijk. Of ook niet. Je hoeft daar op dat moment niet over te beslissen. Je geeft jezelf alleen de vrijheid om opnieuw te kijken.

Niet weggaan om verder te kunnen

Ik herken deze beweging inmiddels als iets wat ik zelf al tientallen jaren toepas, zonder haar op deze manier te hebben benoemd. Juist wanneer een gebeurtenis onaangenaam is, probeer ik zo dicht mogelijk bij de gebeurtenis zelf te blijven. Nu pas zie ik scherper wat daarin gebeurt. Misschien kunnen we een gebeurtenis gemakkelijker loslaten wanneer we er eerst werkelijk bij durven blijven.

Dat klinkt bijna tegenstrijdig. We willen weg van wat pijn doet. Daarom gaan we denken, verklaren, herhalen en vooruitlopen. Maar daarmee kunnen we juist iets creëren waar we veel langer mee bezig blijven dan met de oorspronkelijke gebeurtenis.

De gebeurtenis vond plaats. Daarna verschijnt de ervaring. En daarna kan de ervaring weer aanleiding worden voor een volgende ervaring. Zo kunnen we steeds verder reizen zonder te merken hoe ver we inmiddels van het vertrekpunt verwijderd zijn.

Misschien hoeven we die hele reis soms niet te maken.

Blijf bij wat gebeurde.

Merk op wat je eraan toevoegt.

En ben je toch afgedwaald?

Ga één stap terug.

Niet omdat daar het juiste antwoord ligt.

Maar omdat daar opnieuw ruimte kan verschijnen.

Blijf bij de gebeurtenis.
Bekijk wat verscheen.
En geef het leven daarna weer de kans je te verrassen.

De praktische beweging ‘één stap terug’ vormt de kern van ‘Tijd als ervaring’