Als er geen uitweg meer lijkt te zijn

Sommige boeren verkeren in grote onzekerheid over de toekomst van hun bedrijf. Nieuwe regels kunnen gevolgen hebben voor de manier waarop zij hun bedrijf kunnen voortzetten. Investeringen kunnen nodig zijn. Bedrijfsvoering moet misschien veranderen. Soms komt zelfs de vraag op tafel of voortzetting nog mogelijk is. Voor iemand die zijn leven aan zijn bedrijf heeft gewijd, kan dat diep ingrijpen. Er kan angst verschijnen, boosheid, machteloosheid. En uiteindelijk misschien de gedachte: Er is voor mij geen uitweg meer. Laten we juist op dat moment één stap teruggaan. Niet om het probleem kleiner te maken of om te bepalen wie er gelijk heeft. Maar om te onderzoeken wat er werkelijk is gebeurd.

Wat is de gebeurtenis?

Dit is misschien wel de moeilijkste stap. Want wanneer iemand zegt: ‘Ik kan mijn bedrijf niet meer voortzetten’, lijkt dat op het eerste gezicht de gebeurtenis. Maar misschien is zelfs dat al te groot.Wat is er concreet gebeurd?

Bijvoorbeeld: Vanaf een bepaalde datum moet mijn bedrijf aan een nieuwe norm voldoen.
Of: Om aan de nieuwe voorwaarden te voldoen moet ik mijn bedrijfsvoering aanpassen.
Of: Mijn vergunning wordt onder de huidige voorwaarden niet verlengd.

Dát zijn gebeurteniszinnen. Ze beschrijven zo precies mogelijk wat er is verschenen, zonder meteen te vertellen wat dit voor de rest van het leven betekent.
Dat onderscheid lijkt klein, maar juist hier begint één stap terug.

Van gebeurtenis naar ervaring

Vrijwel onmiddellijk na de gebeurtenis ontstaat de ervaring. De boer denkt misschien: Dat kan ik nooit betalen. Dan kan ik wel stoppen. Ze nemen mijn bedrijf van me af. Alles waarvoor ik gewerkt heb verdwijnt. Wat moet er van mijn gezin terechtkomen? Ik ben boer. Wat moet ik anders?

En uiteindelijk: ‘Er is geen uitweg meer.’

Die ervaring is niet verzonnen. De angst kan werkelijk zijn. De financiële problemen kunnen werkelijk zijn. Het verlies dat dreigt kan werkelijk zijn. Maar de ervaring is niet hetzelfde als de gebeurtenis. Dat is precies wat we met één stap terug proberen te herkennen.

Terug naar de gebeurtenis

We gaan daarom terug.

Niet: ‘Mijn leven stort in.’

Maar bijvoorbeeld: ‘Mijn bedrijf moet vanaf volgend jaar aan deze nieuwe voorwaarde voldoen.’

En dan blijven we daar even. Wat betekent deze gebeurtenis werkelijk? Niet: wat vrees ik dat zij uiteindelijk zal betekenen? Niet: wat vertelt iemand anders mij dat zij betekent? Niet: wat concludeer ik inmiddels zelf?
Alleen: Wat is er gebeurd?

Daarmee verdwijnen de problemen niet. Maar er gebeurt iets anders. De gebeurtenis wordt opnieuw zichtbaar onder de ervaring die er inmiddels omheen is gegroeid.

Wat is werkelijk onmogelijk geworden?

Nu kunnen we preciezer kijken. Misschien blijkt: ‘Met mijn huidige bedrijfsvoering kan ik niet aan deze voorwaarde voldoen.’

Dat is iets anders dan: ‘Mijn bedrijf kan niet bestaan.’
En dat is weer iets anders dan: ‘Ik kan niet langer boer zijn.’
En zelfs dat is iets anders dan: ‘Ik kan niet verder.’

Kijk eens naar de beweging: ‘Deze bedrijfsvoering kan niet verder.’ wordt: ‘Mijn bedrijf kan niet verder.’ wordt: ‘Ik kan niet verder.’
Met iedere stap wordt de conclusie groter. Tot een concrete gebeurtenis uiteindelijk het hele leven lijkt te omvatten.

Eén-stap-terug maakt het probleem kleiner

Niet kleiner in ernst.
Wel kleiner in omvang.
We brengen het terug tot wat daadwerkelijk is gebeurd. En dan blijven we daar even. Niet om onmiddellijk een oplossing te bedenken. Niet om de gebeurtenis een positieve draai te geven. Maar om te zien wat er werkelijk ligt. Misschien verschijnen vanuit die helderheid andere mogelijkheden. Misschien ook niet. Dat weten we nog niet.

Mogelijk is het antwoord onaangenaam, moet de bedrijfsvoering veranderen, moet er geld worden gevonden, moet iemand minder dieren houden. Mogelijk blijkt voortzetting inderdaad onmogelijk. Of  moet het bedrijf worden verkocht.

Eén-stap-terug garandeert geen prettige uitkomst. Maar we zijn nu wel gestopt met het beantwoorden van een concrete gebeurtenis met een conclusie over het hele verdere leven.

Nog een-stap-terug

En wanneer zelfs blijkt dat het bedrijf werkelijk niet kan worden voortgezet, kunnen we opnieuw kijken. Wat is dan de gebeurtenis?
Bijvoorbeeld: Mijn bedrijf stopt.

Dat kan een verschrikkelijk pijnlijke gebeurtenis zijn.
Maar ook: ‘Mijn bedrijf stopt’ is niet hetzelfde als: ‘Mijn leven stopt.’

Opnieuw zal ervaring verschijnen. Wie ben ik dan nog? Waarvoor heb ik al die jaren gewerkt? Wat moet ik nu? Ik kan niets anders.
Ook daar kunnen we weer herkennen: dit verschijnt naar aanleiding van de gebeurtenis. Het is niet de gebeurtenis zelf.

Waar ging het eigenlijk om?

Pas nu wordt het zinvol om de vraag te stellen die in de eerdere versie van dit artikel veel te vroeg kwam: Wat wilde ik eigenlijk behouden?
Mijn inkomen? Mijn zelfstandigheid? Het werken met dieren? Mijn grond? Mijn huis? Het bedrijf van mijn ouders? Iets voor mijn kinderen? Mijn bestaan als boer? Misschien alles tegelijk. Nu kan blijken dat sommige dingen werkelijk verloren gaan, terwijl andere misschien op een andere manier behouden kunnen blijven. En misschien verschijnt er zelfs iets waaraan eerder niet gedacht kon worden.

Niet omdat het er toen niet was, maar omdat de ervaring inmiddels zo groot was geworden dat bijna alle aandacht naar één conclusie ging: Er is geen uitweg.

De gebeurtenis verandert niet

Dat is misschien het merkwaardige van één-stap-terug. De nieuwe regel verdwijnt niet. De rekening wordt niet vanzelf lager. Een vergunning verschijnt niet ineens. Een bedrijf dat moet stoppen begint niet door anders te denken plotseling opnieuw.

De gebeurtenis blijft de gebeurtenis.
Wat verandert, is de ruimte eromheen. We herkennen wat er werkelijk is gebeurd en wat daarna in onze ervaring is verschenen. En daardoor kunnen we opnieuw kijken.

Als er geen uitweg meer lijkt te zijn

Misschien is daarom juist op het moment waarop alles lijkt vast te zitten de eerste vraag niet: ‘Hoe kom ik hieruit?’
Maar: ‘Waar ben ik eigenlijk in terechtgekomen?’

Wat is de gebeurtenis? Kunnen we die in één eenvoudige zin beschrijven? En wat is er daarna allemaal aan toegevoegd? Dan blijkt misschien dat er werkelijk weinig mogelijkheden zijn. Misschien zelfs geen enkele mogelijkheid die we graag zouden kiezen. Maar dat is nog steeds iets anders dan: ‘Er kan niets meer verschijnen.’

Eén-stap-terug belooft geen oplossing. Het doet iets fundamentelers. Het brengt ons terug naar de plek waar de gebeurtenis weer zichtbaar wordt onder alles wat we er inmiddels over zijn gaan denken. En vanaf daar kijken we opnieuw. Niet omdat we weten dat er een uitweg is. Maar omdat we niet weten wat er nog kan verschijnen.

Dat niet-weten is geen leegte. Het is ruimte.

De praktische beweging ‘één stap terug’ vormt de kern van ‘Tijd als ervaring’

Tags:

No responses yet

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.

Nieuwe boeken

Boekenserie van 8 boeken
Tijd als ervaring
De mens als interface
Ervaring is bewustzijn
Vrede begint bij jou

Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte Ontvang eenmaal per maand nieuwe artikelen, oefeningen en nieuws over de boekenreeks Reis naar Helderheid. Geen stroom aan berichten, maar één zorgvuldig samengestelde nieuwsbrief over helder kijken, één stap terug en een leven dat je kan blijven verrassen.

Per Categorie