We reageren lang niet altijd op wat er gebeurt. We reageren vaak op het verhaal dat we er inmiddels over hebben gemaakt. Iemand zegt iets tegen je. Misschien kijkt die persoon er op een bepaalde manier bij. Je voelt onmiddellijk iets. En dan begint het.

Serieus

‘Hij neemt me niet serieus.’
‘Ze vindt me blijkbaar niet belangrijk.’
‘Dat gebeurt me altijd.’
‘Waarom behandelen mensen mij zo?’

Een kleine aanleiding kan binnen enkele ogenblikken uitgroeien tot een complete vertelling over jezelf, de ander en soms zelfs over het leven. Daar is niets vreemds aan. Zo geven we betekenis aan onze ervaringen. Maar we kunnen ook iets anders doen. We kunnen één stap terugzetten.

Eén stap terug

Eén stap terugzetten betekent niet dat je moet stoppen met denken. Je hoeft je verhaal ook niet te bestrijden. Je stelt alleen een eenvoudige vraag: Wat was de aanleiding van mijn ervaring?Misschien zei iemand alleen: ‘Daar ben ik het niet mee eens.’
Dat is iets anders dan: ‘Hij respecteert mij niet.’

Die tweede zin kan heel werkelijk aanvoelen. Maar er is iets toegevoegd. De gebeurtenis heeft een betekenis gekregen. Wanneer je dat verschil begint te herkennen, verandert er iets fundamenteels. Je hoeft niet meer automatisch mee te gaan met iedere vertelling die verschijnt. Je kunt terugkeren naar de aanleiding.

Een conflict wordt kleiner

Stel dat iemand tijdens een gesprek kortaf tegen je reageert. Je kunt denken: ‘Ze is boos op mij.’ Vervolgens zoek je naar een verklaring. ‘Waarschijnlijk vanwege gisteren.’

Daarna verschijnt misschien: ‘Ze heeft altijd iets op mij aan te merken.’
En voordat je het weet, reageer je niet meer op die ene korte reactie. Je reageert op een geschiedenis die inmiddels in je ervaring is verschenen. De ander doet ondertussen precies hetzelfde. Zo kunnen twee mensen uiteindelijk tegenover elkaar staan met ieder een eigen vertelling over wat er aan de hand is. Eén stap terug kan die beweging onderbreken.

Wat gebeurde er? Ze reageerde kortaf. Meer weet je op dat moment misschien niet. Dat lost het conflict niet automatisch op. Maar het haalt wel een enorme hoeveelheid brandstof weg.

Ook het verhaal over jezelf wordt kleiner

We doen hetzelfde met onze identiteit. Je maakt een fout. Dat kan de aanleiding zijn voor een ervaring van teleurstelling. Maar al snel kan verschijnen:
‘Ik kan dit niet.’

Of zelfs: ‘Ik ben nu eenmaal zo.’

Een gebeurtenis is dan ongemerkt veranderd in een uitspraak over wie je bent. Hetzelfde gebeurt wanneer je onzeker bent, bang bent, succes hebt, wordt afgewezen of juist bewonderd. Er verschijnt iets. Je ervaart iets. En vervolgens maken we daar gemakkelijk een identiteit van.
Wanneer je één stap terugzet, hoeft dat niet. Je hoeft niet te ontdekken wie je werkelijk bent. Je kunt eenvoudig kijken naar wat er verschijnt.

Zelfs tijd kan onderdeel worden van het verhaal

Vertellingen beperken zich niet tot wat er nu gebeurt. Ze bewegen gemakkelijk naar gisteren en morgen.
Dit gebeurt altijd.
Het is vroeger ook misgegaan.
Straks gebeurt het opnieuw.
Een gebeurtenis van enkele seconden kan daardoor verbonden raken met ervaringen van jaren geleden en verwachtingen over jaren die nog moeten komen. De ervaring wordt groter. Niet noodzakelijk doordat de aanleiding groter is geworden, maar doordat de vertelling zich heeft uitgebreid.

Ook hier kun je één stap terugzetten.

Wat is nu de aanleiding van deze ervaring?

Het verleden hoeft daarvoor niet te verdwijnen. Je hoeft evenmin te doen alsof de toekomst niet bestaat. Je kijkt alleen opnieuw naar waar de ervaring die je nu beleeft door werd opgeroepen. Niet alles hoeft onmiddellijk iets te betekenen Misschien zit hier wel de grootste vrijheid. We zijn gewend razendsnel betekenis te geven aan wat verschijnt.

We willen begrijpen waarom iemand iets doet, we willen weten wat een gebeurtenis betekent, weten wie we zijn, waar iets naartoe gaat.

Dat geeft houvast, maar het legt tegelijkertijd het leven vast. Want zodra je hebt besloten wat iets betekent, ga je gemakkelijk kijken vanuit die betekenis. Je ziet dan steeds minder wat verschijnt en steeds meer wat je verwacht te zullen zien. Eén stap terug opent de deur opnieuw.

Misschien weet je niet waarom iemand zo reageerde. Of weet je niet wat een gebeurtenis uiteindelijk voor je zal betekenen. Mogelijk hoef je vandaag niet te weten wie je bent. Dat hoeft geen tekort te zijn. Het kan ruimte zijn.

Het leven kan je weer verrassen

Daarmee krijgt één stap terugzetten een onverwacht positieve betekenis. Het gaat niet alleen over minder conflict. Niet alleen over minder piekeren. En zelfs niet alleen over het doorzien van onze verhalen.

Het gaat uiteindelijk over iets veel eenvoudigers: het leven minder vooraf invullen.

Iemand van wie je dacht dat je hem kende, blijkt ineens een kant te hebben die je nooit had gezien. Iets wat eerst als een mislukking verscheen, opent een onverwachte mogelijkheid. Een ontmoeting waarvan je niets verwachtte, blijft je jaren bij. Iemand die totaal anders lijkt te denken dan jij blijkt verrassend aangenaam gezelschap. Dat wordt moeilijker wanneer vooraf al vaststaat wie iemand is, wat een gebeurtenis betekent en wat er vervolgens zal gebeuren.

Hoe minder je vooraf vastlegt, hoe meer er nog te ontdekken valt. Daarvoor hoef je geen optimist te worden. Je hoeft jezelf niet te vertellen dat alles uiteindelijk goedkomt. Ook dat zou weer een vertelling zijn. Je kunt iets veel eenvoudigers doen. Wanneer je merkt dat je volledig bent meegegaan in een verhaal, zet je één stap terug.

Wat was de aanleiding van deze ervaring?

Kijk daarna opnieuw. Misschien verschijnt precies hetzelfde. Misschien ook niet. En daarin ligt een bijzondere vrijheid.

Leg minder vast.
Blijf dichter bij wat verschijnt.
En geef het leven de kans je te verrassen.

Bron: Serie Reis naar Helderheid